Mieszkam w szeregówce na obrzeżach Wrocławia. Mimo iż wszędzie wokół budują się nowe osiedla, domki na naszej uliczce mają z ogrodów widok na dużą łąkę. Właścicielem działki, na której leży ta łąka, jest 70-letni pan. Wcześniej był on właścicielem również sąsiednich, mniejszych działek – między innymi tej, na której mieszkam – ale sprzedał je deweloperom. Jak można się domyślać, za niemałe pieniądze – pewnie kilka milionów.
Na wspomnianą łąkę też czają się deweloperzy – i też jest ona warta kilka milionów.
Ten pan ma więc na wyciągnięcie ręki mityczne FIRE (czy raczej FIR, bo na „Early” jest już dla niego trochę za późno).
A jednak sam jeździ po łące traktorkiem, sam kosi na niej trawę kosą elektryczną, sam ją ostatnio ogradzał. Jeśli coś zleca, to tylko cięższe prace, na które jest za stary i które po prostu trzeba wykonać koparką czy innym dużym sprzętem. Ale nawet wtedy sam później to wszystko grabi, sprząta i tak dalej. Często pracuje fizycznie na swojej łące od rana do wieczora. Prace te nie służą właściwie niczemu innemu niż walce z entropią.
Ostatnio doprowadził łąkę do takiego porządku, że sąsiedzi zaczęli spekulować: „Pewnie szykuje ją pod sprzedaż deweloperowi”. Wiadomo – pojawiają się obawy, że przez kilka lat będziemy mieli za oknami plac budowy, a później osiedle zamiast łąki.
Wczoraj byłem z dzieckiem na spacerze i ten pan pracował akurat na łące, więc po prostu podszedłem zapytać go o to wprost. Po krótkiej rozmowie wiem już, jaki to typ człowieka.
Otóż pan powiedział, że ma tę łąkę od zawsze i nie zamierza jej sprzedawać do końca życia. „I co ja niby miałbym robić z pieniędzmi? Dzieciom tylko rozdawać?”.
„Może wyjechać do ciepłych krajów?” – odpowiedziałem pół żartem pół serio.
„Panie, i co ja bym tam robił? Zwariowałbym po tygodniu. Jak ja jeżdżę na wakacje, to już po kilku dniach mnie roznosi”.
Jak ja dobrze znam ten typ osobowości. Mój dziadek ma 90 lat, a cały czas pracuje – od poniedziałku do soboty. W niedziele też, tylko że nie w pracy, a wokół domu.
Gdy dziadek miał około 75–80 lat i ja lub mój brat zauważyliśmy, że wykonuje w ogrodzie jakieś ciężkie prace, mówiliśmy: „Dziadek, daj, my to zrobimy, odpocznij sobie”. Jeden z nas brał od dziadka, dajmy na to, szpadel i zabierał się do roboty. Tymczasem dziadek cichcem przenosił się w inne miejsce i zaczynał, powiedzmy, rąbać drewno. Drugi z nas brał więc od niego siekierkę i zaczynał rąbać. No to dziadek myk na drabinę zrywać czereśnie. Babcia mówiła wtedy zawsze z uśmiechem: „Chłopaki, dajcie sobie spokój. Dziadek i tak będzie pracował – bo inaczej nie umie”.
Ewolucja (hipoteza zimnych zim?) wyciosała taki typ osobowości w bezlitosnej przeszłości przez tysiące lat ciężkiej walki o przetrwanie, kiedy ciągła praca – gromadzenie zapasów żywności i opału, wzmacnianie czy doszczelnianie domu i tak dalej – często przesądzała o sukcesie lub porażce w starciu z głodem czy mrozem.
Ludziom z takimi „ustawieniami fabrycznymi” nie da się powiedzieć: „Odpuść, naciesz się życiem”. U takich osób uczucie niepokoju – uczucie, że „trzeba coś robić” – uruchamia się trzy minuty po wygodnym ułożeniu się w fotelu. Warunkują je geny wchodzące w skład ich genotypu, a zwycięskiego składu się nie zmienia – to między innymi te geny sprawiły, że ich linie genetyczne trwają do dziś.
Jeśli w tym momencie ktoś wniesie sprzeciw i zwróci uwagę, że o tym, jacy jesteśmy, decydują nie tylko geny, lecz także środowisko – to oczywiście prawda. Ale dla mojej tezy niewiele zmienia. Pomijając idiosynkratyczne wyjątki typu wygrane na loterii czy dziedziczenie, FIRE nie osiąga się z dnia na dzień. Aby je osiągnąć, człowiek musi optymalizować swoje życie pod kątem zarabiania i oszczędzania pieniędzy na tyle długo, że cechy i nawyki przybliżające go do celu zostają trwale wdrukowane w jego osobowość. Jak mówi Jordan Peterson: „Stajesz się tym, co przez długi czas praktykujesz”. Komuś, kto przez 20–30 lat ćwiczył się w zarabianiu pieniędzy, oszczędzaniu ich, ograniczaniu konsumpcji, ciągłym wyszukiwaniu okazji i efektywnym wykorzystywaniu każdej godziny trudno jest potem – po przekroczeniu arbitralnej liczby na rachunku maklerskim – następnego ranka zacząć życie jako ktoś zupełnie inny.
Mój dziadek już czterdzieści razy obwieszczał rodzinie, że po n-tych urodzinach przestaje pracować. Ale potem wygodnie rozsiada się w fotelu i… Te trzy minuty błogości strasznie mu się dłużą. Zaraz później zabiera się za jakieś prace wokół domu, po czym dochodzi do wniosku, że przecież skoro pracuje w domu, to równie dobrze może pracować w pracy. I tak w kółko.
A zatem dlaczego mój dziadek nie korzysta z FIRE, mimo iż już dawno je osiągnął? Odpowiedź niejako zawiera się w pytaniu. Osiągnął FIRE wcześnie, bo jest z natury pracowity i oszczędny – a z FIRE nie korzysta, bo jest z natury pracowity i oszczędny.
Mówiąc krótko, cechy (wrodzone lub nabyte) zwiększające prawdopodobieństwo akumulacji majątku – wysoka samokontrola, zdolność do odraczania gratyfikacji, sumienność, ambicja, niechęć do bezczynności – idą zwykle w parze z cechami utrudniającymi późniejsze przejście w tryb „Hakuna Matata”.
Ci, którzy lubią czas wolny od pracy, marzą o FIRE. Ale takim z reguły nie udaje się go osiągnąć – właśnie dlatego, że lubią czas wolny od pracy. Tu trochę odpuszczą, tu trochę nacieszą się życiem, tu pozwolą sobie na droższe wakacje.
Z kolei tym, którzy pęd do pracy mają we krwi, częściej udaje się osiągnąć niezależność finansową. Problem w tym, że ta wrodzona pracowitość nie pozwala im z niej skorzystać – jeśli już, niezależnością finansową cieszą się zwykle dopiero ich spadkobiercy.
Oczywiście to, co opisałem, nie jest żadnym prawem fizyki, a jedynie pewną obserwowalną prawidłowością. Są ludzie, którym udaje się osiągnąć FIRE i później się nim cieszyć. Sam myślę, że nie miałbym problemu ze znaczącym wyluzowaniem po osiągnięciu FIRE – ale hej, może właśnie dlatego jeszcze go nie osiągnąłem? 😉
Koniec końców FIRE może być łatwiejsze do osiągnięcia pod względem finansowym niż pod względem psychologicznym.
Niemniej, jakkolwiek wygląda prawda na poziomie jednostki, społeczeństwo jako całość niewątpliwie bardzo korzysta dzięki pracy ponadprzeciętnie pracowitych i inteligentnych jednostek, które rozpędzają swoje firmy czy kariery w drodze do FIRE, a następnie – po jego osiągnięciu – jadą dalej, bo nie potrafią się zatrzymać. Jedni powiedzą, że kochają pracować. Po innych widać, że po prostu są chorzy, kiedy nie pracują, a praca jest lekiem na taki stan. Tak czy inaczej, FIRE czy preFIRE, światowe PKB i standard życia rosną 🙂
Na koniec jeszcze jedna anegdota. Gdy w grudniu zeszłego roku byłem na Teneryfie, nie dało się nie zauważyć wielu przebywających tam Niemców, Holendrów, Skandynawów i tak dalej – prawdopodobnie spędzających tam emeryturę. Ci ludzie pewnie mają sporo pieniędzy – zarówno dochodu, jak i majątku. A jednak przykro było patrzeć na ich ograniczone możliwości korzystania z tych pieniędzy: całe dnie spędzali, grając w minigolfa i bule oraz jeżdżąc od restauracji do restauracji pojazdami przypominającymi meleksy (starszych ludzi z ograniczoną mobilnością jest tam tylu, że wykształciła się dla nich specjalna branża elektrycznych „gokartów”). Dla absolutnej większości z nich jest już za późno, żeby poszaleć – nie spróbują kitesurfingu, nie pograją w tenisa, nie pojeżdżą na snowboardzie. Podobnie właściciel wartej kilka milionów łąki, którą widzę z okien. Pytanie: „I co ja niby miałbym robić z pieniędzmi?” wydaje się dziwaczne – ale nie aż tak dziwaczne, gdy wypowiada je 70-latek.
Być może zapaleni entuzjaści koncepcji FIRE powinni więc skonfrontować ją z koncepcją „Die with Zero” Billa Perkinsa? Albo przynajmniej z koncepcją „Złotego okna” w rodzicielstwie?
Tak czy owak, powodzenia!
Jeśli spodobał Ci się ten tekst (pisany kosztem snu), odwdzięcz się kliknięciem „Obserwuj”. Jest też spora szansa, że spodoba Ci się inny mój tekst na podobny temat: „W obronie kultury zapierdolu”. A najlepszym, co możesz poczytać o osiąganiu najpierw bogactwa, a później poczucia szczęścia – bo to dwie osobne umiejętności – jest książka Almanach Navala Ravikanta. Na naszej stronie internetowej można pobrać ją w ebooku za darmo.
Krzysztof Zuber