Fregata HMS Phoenix w roli miniaturowej Rezerwy Federalnej na morzu.
W trakcie wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych (toczonej w latach 1775–1783) okręty brytyjskiej marynarki wojennej, wówczas największej na świecie, zadawały ogromne straty amerykańskim portom, statkom i szeroko pojętemu amerykańskiemu mieniu. Bodaj żadna z królewskich jednostek nie siała tyle spustoszenia co fregata HMS Phoenix, która swój cel osiągała nie za pomocą dział, lecz dzięki prasie drukarskiej.
Ciała żołnierzy poległych w bitwie o Bunker Hill w Bostonie zostały pochowane zaledwie kilka dni przed tym, jak II Kongres Kontynentalny zezwolił na druk papierowego pieniądza. Zaczęło się skromnie – pierwsza wyemitowana seria wynosiła sześć milionów kontynentali. Jednak już pod koniec wojny dodruk urósł do setek milionów kontynentali, skutkując stałą deprecjacją waluty, co dało początek powiedzeniu „not worth a Continental” – „niewart złamanego grosza” (dosł. „niewart kontynentala”). Ponieważ jedynym zabezpieczeniem tych pieniędzy były mgliste obietnice wymiany ich w przyszłości na metale szlachetne, Kongres nie potrzebował pomocy w pozbawianiu ich wartości. Niemniej jednak Brytyjczycy chętnie mu to ułatwili.
Jak pisze John Cooley w książce z 2008 roku pod tytułem Currency Wars [Wojny walutowe]:
Działania podejmowane zarówno w czasie wojny, jak i w czasie pokoju, zmierzające do osłabienia gospodarek, społeczeństw oraz rządów przeciwników poprzez fałszowanie ich waluty, są powszechne już od czasów starożytnych[1].
W latach siedemdziesiątych XVIII wieku Brytyjczycy uznali niszczenie pieniądza wroga za skuteczny oręż.
Fregata HMS Phoenix, będąca jednostką piątej rangi, należała do najmniejszych w królewskiej flocie. Zbudowano ją w 1759 roku i posiadała zaledwie czterdzieści cztery działa. Jako część flotylli ostrzeliwała Nowy Jork w połowie lipca 1776 roku, po czym zakotwiczono ją u wybrzeży Staten Island.
Już w styczniu 1776 roku Phoenix zaczęła fałszować kontynentale (głównie banknoty o nominale 30 dolarów) i przemycać je na ląd, aby przyspieszyć spadek wartości nowej waluty. Można to porównać do miniaturowej Rezerwy Federalnej działającej na morzu.
Benjamin Franklin napisał później, że celem brytyjskiego planu dotyczącego amerykańskiej waluty było
pozbawienie nas możliwości korzystania z niej poprzez jej dewaluację; a najskuteczniejszym sposobem, jaki udało im się wymyślić, było jej fałszowanie. Zatrudnieni przez nich fałszerze spisali się tak dobrze, że ogromne ilości tych fałszywych banknotów, wyemitowanych przez rząd brytyjski w Nowym Jorku, znalazły się w obiegu wśród mieszkańców wszystkich stanów, zanim oszustwo zostało wykryte. Miało to znaczący wpływ na spadek wartości – po pierwsze ze względu na nadmierną ilość, a po drugie z powodu trudności w odróżnieniu tego, co prawdziwe, od tego, co fałszywe. Spadek ten stanowił stratę dla wszystkich i doprowadził wielu ludzi do ruiny[2].
Z artykułu pod tytułem The Successful British Counterfeiting of American Paper Money During the American Revolution [Udane brytyjskie fałszerstwo amerykańskich banknotów w okresie rewolucji amerykańskiej] autorstwa historyka Erica Newmana dowiadujemy się, że Brytyjczycy rozumieli związek pomiędzy ilością pieniądza a jego wartością niemal dwieście lat przed tym, jak ekonomista Milton Friedman ujął to w słynnym równaniu MV=PY[3] (suma wszystkich wydanych pieniędzy równa jest wartości wszystkich kupionych za nie dóbr). Tak jak w przypadku wszystkiego innego, im więcej czegoś jest, ceteris paribus, tym mniej warta będzie każda kolejna jego jednostka. Jak wyjaśnia Newman:
W trakcie rewolucji amerykańskiej Brytyjczycy opracowali skuteczną strategię opartą na trzech filarach. Polegała ona na: (1) przygotowaniu i rozpowszechnianiu fałszywek amerykańskich banknotów; (2) zachęcaniu „torysów” i oszustów do samodzielnego fałszowania i wprowadzania do obiegu fałszywych banknotów; oraz na (3) rozpowszechnianiu propagandy dotyczącej doskonałej jakości i ogromnej ilości fałszywek znajdujących się w obiegu. Skuteczność tych działań można ocenić jedynie na podstawie faktu, że amerykańskie banknoty straciły najwięcej na wartości właśnie wtedy, gdy brytyjska działalność fałszerska osiągnęła swoje apogeum[4].
Przez półtora roku Phoenix produkowała ogromne ilości banknotów. Amerykańskie służby często zatrzymywały osoby zaangażowane w dystrybucję fałszywek, zwłaszcza w okolicach Nowego Jorku. Brytyjczycy prowadzili podobne działania również za pomocą pras drukarskich na lądzie i podrabiali zarówno kontynentale, jak i lokalne papierowe pieniądze emitowane przez poszczególne stany. „Tempo, w jakim rosły ceny i w jakim banknoty przestały być akceptowane – pisze Newman – zostało w znacznym stopniu przyspieszone przez brytyjskie działania związane z fałszowaniem pieniędzy”[5].
Inflacja spowodowana drukowaniem pieniędzy zarówno przez Brytyjczyków, jak i Amerykanów osiągnęła na początku lat osiemdziesiątych XVIII wieku poziom aż 50 procent miesięcznie. Istnieje prawdopodobieństwo, że Amerykanie przegraliby bitwę pod Yorktown, jak i samą wojnę, gdyby nie pomoc Francuzów, którzy przybyli w samą porę wraz ze złotem i srebrem potrzebnymi do opłacenia i zaopatrzenia amerykańskich żołnierzy.
Fregata HMS Phoenix wypłynęła z Nowego Jorku w połowie 1777 roku, zatapiając lub przejmując po drodze kilka amerykańskich i francuskich okrętów, po czym skierowała się w stronę Karaibów. W październiku 1780 roku jednostka zatonęła podczas huraganu, który unieruchomił brytyjską flotę na Morzu Karaibskim; większość załogi udało się uratować.
Choć nigdy nie będziemy mieć pewności, całkiem racjonalne wydaje się założenie, że największe straty wyrządzone Stanom Zjednoczonym przez HMS Phoenix zadano za pomocą papieru, a nie prochu strzelniczego.
Autor: Lawrence Reed
Źródło: FEE.org
Tłumaczenie: Alan Gruszecki
[1] J.K. Cooley, Currency Wars: How Forged Money Is the New Weapon of Mass Destruction, Skyhorse Publishing, New York 2008,s. 12.
[2] B. Franklin, The Writings of Benjamin Franklin,t. 10, Wentworth Press, Marrickville 2016.
[3] Składniki równania: M – podaż pieniądza, V – szybkość obiegu pieniądza, P – ogólny poziom cen, Y – wielkość produkcji (PKB).
[4] E.P. Newman, The Successful British Counterfeiting of American Paper Money During the American Revolution, „British Numismatic Journal” 1959, nr 29, s. 174.
[5] Tamże.