Cytat widoczny na grafice, którą jakiś czas temu opublikowaliśmy w mediach społecznościowych, wywołał oburzenie wśród szerokiego grona odbiorców – w tym także wśród naszych czytelników i obserwujących. Bez naklejki z napisem „TRIGGERED!” wygląda tak:
Oto prosta strategia rozwoju kariery: przychodź do biura wcześniej niż inni, rób więcej, niż wynika z zakresu obowiązków, sprawiaj, by szef zbierał oklaski, wychodź później niż inni. Bądź pierwszym w pracy i ostatnim w domu. To stary, sprawdzony sposób, który nigdy nie zawodzi.
Jeśli ciebie też wkurzył, daj mi kilka minut, a spróbuję go obronić.
Po co te nerwy?
Powyższe słowa pochodzą z wydanej przez nas w tym roku książki Anthony’ego Pompliano pt. Jak wieść niesamowite życie. Co ciekawe, wielu zbulwersowało właśnie zestawienie takiej porady z takim tytułem – nadgodzin i ciężkiej pracy z niesamowitym życiem. Pozornie jedno może się wydawać sprzeczne z drugim, podczas gdy w rzeczywistości apetyt na to drugie zawiera w sobie uzasadnienie dla tego pierwszego. Ale o tym później.
Rzeczywiście, słowa zamieszczone na grafice wywołują odruchowy zgrzyt. Pamiętam, że dyskutowaliśmy o nich w wydawnictwie podczas prac redakcyjnych. Ale choć odruchowe reakcje bywają przydatne, nie zawsze warto na nich polegać. Na przykład wtedy, gdy ważymy ze sobą krótkoterminowe wyrzeczenia i długoterminowe korzyści – a właśnie tego dotyczy kontrowersyjny cytat z książki Pompliano.
Tymczasem większość negatywnych komentarzy pod naszymi wpisami z tą grafiką to właśnie odruchowe riposty. Można je sprowadzić do kilku zarzutów wyrażanych głównie w formie cynicznych złośliwości oraz przesączonych wrogością do kapitalizmu i biznesu.
Ale od początku. „Kultura zapierdolu” to obecnie powszechny chłopiec do bicia. Odnoszę wrażenie, że w ostatnich latach ten trend uległ spotęgowaniu za sprawą efektu społecznych oczekiwań [ang. social desirability bias]. Jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, zwyczajnie nie jest dziś cool mówić, że się dużo i ciężko pracuje, czy nawet deklarować gotowości do pracowania w ten sposób. Co jakiś czas ktoś znany popełnia takie faux pas i w sieci wybucha drama. Nie tak dawno internetowe gromy spadły za to na profesora Matczaka. Wielokrotnie oberwało się także profesorowi Gwiazdowskiemu. Nawet człowiekowi lewicy profesorowi Piątkowskiemu mocno się dostało, gdy na portalu X zadeklarował, że odkąd pamięta, bardzo dużo pracuje. Jeśli pracujesz po kilkanaście godzin dziennie, lepiej się do tego nie przyznawaj, bo Internet już czeka z nożami. A jeśli pracujesz po kilkanaście godzin dziennie, odnosisz sukcesy i jednocześnie uważasz, że jedno jest z drugim jakoś powiązane, zabierz ten pogląd ze sobą do grobu.
Ludzi, którzy w jakikolwiek sposób pozytywnie wyrażą się o kulturze zapierdolu, nie tylko się obśmiewa i hejtuje. W ramach bardziej wyrafinowanej krytyki przedstawia się badania, z których wynika, że pracowanie po kilkanaście godzin dziennie zwyczajnie się nie opłaca. Zmęczenie obniża produktywność, sprawia, że popełniamy więcej błędów, itd. Na dłuższą metę pracowanie dłużej niż osiem godzin dziennie po prostu nie ma sensu – to zwyczajne frajerstwo.
Jako przedsiębiorcę prowadzącego małą firmę, która przeżywała okresy szybkiego rozwoju, śmieszy mnie to. Bywało, że całymi tygodniami pracowałem od rana do nocy (oczywiście z przerwami), w tym również w weekendy. Po prostu firma tego potrzebowała, codziennie było milion spraw do załatwienia, mnóstwo procesów do zoptymalizowania itd. i uważałem, że w długim okresie takie poświęcenie jest tego warte. Gdyby ktoś wtedy próbował mnie przekonać, że tak naprawdę w osiem godzin dziennie zrobię tyle samo… Oczywiście nie twierdzę, że w późniejszych godzinach dnia (i nocy) zmęczenie nie powoduje spadku tempa pracy, spadku koncentracji itp. Ale nawet będąc przemęczonym, nadal można ogarnąć mnóstwo prostych „dupotasków”, które towarzyszą prowadzeniu małej firmy. Są straty na produktywności, ale total output nadal jest większy niż przy ośmiogodzinnym dniu pracy. Na dłuższą metę tak się nie da, ale myślę, że każdy z nas ma w życiu do wykorzystania kilka takich „sprintów”, które mogą przynieść nieproporcjonalnie duże korzyści i pomóc wskoczyć na wyższy poziom życia.
Czymś zupełnie innym jest zapieprzanie jako pomysł na życie. Osobiście widzę w tym raczej pomysł na jego zmarnowanie. W 2023 roku Netflix wypuścił serial dokumentalny o karierze – czy raczej karierach – Arnolda Schwarzeneggera. W trzech odcinkach opowiada on o tym, jak słynny Austriak wspina się na sam szczyt trzech kolejnych hiperkonkurencyjnych dyscyplin: kulturystyki, aktorstwa i polityki. Bezdyskusyjnie wybitne osiągnięcie. Ale… Gdy w ostatnim odcinku Schwarzenegger podsumowuje swoje życie, podaje następującą przyczynę wybitnych sukcesów: „I was never satisfied. I always wanted more” [Nigdy nie byłem zadowolony. Zawsze chciałem więcej]. Dla widza ma to być źródłem inspiracji i motywacji, wzorem do naśladowania – i większość tak odczytuje te słowa. Ja nie. Przeczytaj je raz jeszcze: „Nigdy nie byłem zadowolony”. Od razu przypomniał mi się cytat z Almanachu Navala Ravikanta: „Szczęście to zadowolenie z tego, co już masz. Sukces to pochodna niezadowolenia. Zastanów się dobrze, co wybierasz”.
Zgadzam się z Bryanem Caplanem, według którego przekonanie, że pieniądze dają szczęście, to najbardziej korzystny z powszechnych mitów. Postęp jest często wynikiem działania ludzi, którzy za wszelką cenę próbują zgromadzić bogactwo. Tacy ludzie harują przez całe życie – wytwarzając wartość dla nas wszystkich po to, byśmy my w zamian za tę wartość oddali im nasze pieniądze – by na koniec, znów cytując Navala Ravikanta, uświadomić sobie, że tak naprawdę nie o to chodziło.
Autorowi słów z triggerującej grafiki też nie o to chodziło.
Co autor miał na myśli
Przytoczmy raz jeszcze radę Pompliano:
Oto prosta strategia rozwoju kariery: przychodź do biura wcześniej niż inni, rób więcej, niż wynika z zakresu obowiązków, sprawiaj, by szef zbierał oklaski, wychodź później niż inni. Bądź pierwszym w pracy i ostatnim w domu. To stary, sprawdzony sposób, który nigdy nie zawodzi.
Z części komentarzy pod tą grafiką wynika, że niektórzy odczytali tę radę właśnie jako sposób na życie. Tymczasem już pierwsze zdanie cytatu mówi jasno, że autor nie proponuje tu sposobu na życie, lecz sposób na wybicie się. To rada kierowana do ludzi znajdujących się na początku swojej kariery zawodowej, żeby możliwie szybko się przebili, przeskoczyli kilka szczebelków drabiny na raz i później byli już na wyższym poziomie.
Praca dla kogoś charakteryzuje się tym, że względnie trudno jest przeskakiwać kolejne poziomy. To dlatego na przykład roczniki, które zaczynają karierę zawodową w okresach kryzysu i wysokiego bezrobocia – czyli wtedy, gdy płace są akurat w lokalnym dołku – dziesięciolecia później nadal zarabiają statystycznie mniej niż roczniki, które wchodziły na rynek pracy przed kryzysem i po odrodzeniu gospodarczym. Zatrudnienie i płace to generalnie obszar, w którym ustalenia ekonomii warto wzbogacić o ustalenia psychologii. Większość ludzi nie lubi zmieniać pracy, bo wiąże się to z różnymi rodzajami dyskomfortu: tymczasowym brakiem dochodu, prawdopodobną utratą znajomych ze starej pracy, koniecznością chodzenia na stresujące rozmowy o pracę i nawiązania nowych znajomości, itd. Pracodawcy z kolei nie lubią dawać pracownikom dużych podwyżek za sam fakt ich rosnącego stażu pracy. W rezultacie większość pensji powoli „pełza” do góry – wraz z coroczną waloryzacją i niewielkim dodatkiem za staż. Bez fajerwerków. Ale lepkość płac ogranicza ich zmienność także w dół – prześlizgnięcie się przez dobrą uczelnię wyższą przekłada się na wyższe zarobki na starcie i często muszą minąć długie lata, zanim rynek pracy zweryfikuje „przereklamowanego” pracownika. Sporo pisze na ten temat Bryan Caplan w Edukacji pod lupą. Krótko mówiąc, ustawienia domyślne na rynku pracy są takie, że idąc standardowym trybem, podwyżki i ewentualne awanse będą raczej skromne i rzadkie.
Ale nie muszą takie być. I właśnie o to chodzi Pompliano. Niestety nie ma nic za darmo. Jeśli chcemy, żeby nasze zarobki rosły, a nasza kariera rozwijała się szybciej niż przeciętnie, musimy wybić się ponad przeciętność. Jak? Upraszczając, możemy próbować zwiększyć nasz wkład na trzech osiach: pracować mądrzej, pracować ciężej i pracować więcej. To pierwsze wpisuje się w popularną radę: „Work smart, not hard”. Okej, w porządku. Po pierwsze, życzę powodzenia, jeśli uważasz się za cwaniaka, który przebije wszystkich sprytem. Po drugie, ten wybór nie wymaga wysiłku i wyrzeczeń – jeśli ktoś potrafi pracować mądrzej, to pewnie już tak pracuje. Pracując mądrzej, nadal przegrasz z kimś, kto pracuje mądrzej, ciężej i więcej. Pozostaje więc pracować ciężej i więcej.
Nawiasem mówiąc, chwilę temu napisałem: „Nie ma nic za darmo”. Akapit dalej muszę to odszczekać. Jeśli ktoś postanawia pracować ciężej i więcej, a nadal zarabia tyle samo co inni pracownicy firmy na tym samym stanowisku, to pracodawca przez jakiś czas ma coś za darmo. Ten ktoś zasługuje na więcej, a tego nie dostaje, więc w pewnym sensie jest wyzyskiwany! Gdyby płace idealnie podążały za produktywnością, pracodawca powinien zaraz przylecieć do niego z aneksem do umowy. Niestety mapa to nie terytorium, a rzeczywistość to nie model teoretyczny z podręcznika ekonomii. Jak mawia Thomas Sowell: „Życie nie pyta nas, czego byśmy sobie życzyli, a jedynie stawia przed nami różne możliwości”. Owszem, płace są lepkie. Ale są środowiska pracy o wyższej i niższej lepkości – unikaj tych pierwszych, szukaj tych drugich.
Stajemy więc przed następującym wyborem: pracować ciężej i więcej niż inni i próbować się wybić czy pracować normalnie i podążać standardowym torem?
W tym miejscu warto przypomnieć, z jakiej książki pochodzi kontrowersyjny cytat, i o czym ta książka mówi. Otóż w książce Jak wieść niesamowite życie autor pisze dokładnie o tym – jak zbudować dla siebie niesamowite życie.
Pompliano powtarza w książce niejednokrotnie, że niesamowite życie – rozumiane tak, jak on je rozumie – nie jest dla każdego. Jeśli ktoś nie ma ochoty przepracować ani jednej nadgodziny w życiu, za młodu chce imprezować i podróżować, a później mieć dzieci i spędzać z nimi mnóstwo czasu – świetnie. To też może być niesamowite życie. Po prostu w innym sensie niż ten, o którym pisze autor. Jeśli ktoś ma inną wizję, zamiast po książkę Pompliano lepiej sięgnąć po książki o minimalizmie czy stoicyzmie. Sam też je lubię i czytam.
W wizji Pompliano niesamowite życie zakłada m.in. zarobienie sporych pieniędzy – które później pozwolą robić różne niesamowite rzeczy. Zakłada też pracę na wysokich stanowiskach lub na czele własnych firm, co daje decyzyjność, autonomię i dźwignię. A dla kogoś, kto nie jest spadkobiercą fortuny, nie ma rodziców, którzy go „ustawią”, nie ma znajomości itd., ale za to ma ambicję i chciałby od życia czegoś więcej, jedyną szansą jest właśnie wyróżnienie się na tle innych pracowników najemnych. Przy założeniu, że każdy, kto potrafi pracować mądrzej, stara się tak pracować, jedyna możliwość to pracować ciężej i więcej.
To dość oczywisty wniosek. Dziwi mnie, że stał się w ostatnim czasie czymś „niedotykalnym”, czymś, czego najsubtelniejsza choćby pochwała zwiastuje wyśmianie i hejt. W sporcie nadal wzbudza to podziw. Cristiano Ronaldo, Kobe Bryant czy Novak Djokovic to dumni przedstawiciele kultury zapierdolu. Wszystkich ich łączy bycie tytanami pracy. Każdy z nich był świadomy, że musi rywalizować z innymi utalentowanymi sportowcami, i każdy z nich przez całą karierę mówił sobie: „Poświęcę to, co konieczne, aby upewnić się, że nikt nie trenuje ciężej i więcej niż ja”. Taki Djokovic, żeby nie przeginać z czekoladą, ustawiał sobie alarmy informujące go o tym, że od ostatniego kawałka minęło już dość czasu i może sobie pozwolić na następny. Raz na ile? Raz na rok. Chłop jeszcze nie dojadł tabliczki czekolady, którą otworzył na początku kariery! Sukces ma swoją cenę. Nieważne, czy mówimy o wybiciu się ponad Rafaela Nadala i Rogera Federera, czy o wybiciu się ponad innych pracowników w twoim miejscu pracy. Skalę poświęcenia trzeba dostosować do rozmachu aspiracji.
Ktoś powie, że rywalizując jako sportowiec – czy jako przedsiębiorca – harujemy na własny rachunek. Ale na etacie też pracujesz na własny rachunek! Zawsze pracujesz na własny rachunek. Powtórzę raz jeszcze: jeśli upewnisz się, że pracujesz w odpowiedniej firmie u odpowiedniego przełożonego, ponadprzeciętność na którejkolwiek z osi mądrzej/ciężej/więcej będzie dostrzegana i nagradzana. Efekty z czasem zaczną być widoczne na twoim rachunku. Owszem, na rachunku pracodawcy również. Pluj na to! Nie pozwól, żeby cynizm i resentyment przysłaniały ci to, który z tych rachunków powinien się dla ciebie liczyć.
Oczywiście większe szanse na dorobienie się bardzo dużych pieniędzy daje zapieprzanie „na swoim”. Ale, jak już pisałem, nie ma nic za darmo – druga strona medalu pod tytułem „własny biznes” to ryzyko druzgocącego bankructwa. Jeśli tymczasowe tyranie dla kogoś ostatecznie okaże się daremne, stracimy co najwyżej trochę czasu i trochę zdrowia (przy czym w młodym wieku nie przesadzałbym z zamartwianiem się o to, że nadgodziny cię zabiją; twój organizm prawdopodobnie dobrze poradzi sobie z krótkookresowym, intensywnym wysiłkiem zawodowym). Ale wynagrodzenie będzie przez ten okres regularnie wpływać na nasze konto, a staż pracy i doświadczenie zawodowe będą rosły. Zabawa w przedsiębiorczość to z kolei zabawa typu „win or go home”, gdzie możemy skończyć z niczym lub nawet gorzej – z długami. Te dwa modele dorabiania się można porównać z dwoma strategiami inwestycyjnymi, gdzie nawet jeśli wartość oczekiwana jest zbliżona (trudno powiedzieć), rozkład prawdopodobieństwa wygranej i przegranej jest diametralnie różny. Etat przypomina obliga skarbowe (niskie ryzyko, stabilny zysk, niewielki potencjał wzrostu), a przedsiębiorczość inwestycje w start-upy (wysokie ryzyko, duża zmienność, potencjalnie ogromny potencjał wzrostu). Koniec końców każdy musi sam ocenić, gdzie na spektrum ryzyka czuje się komfortowo. Natomiast pracując na etacie, ale ciężej i więcej niż inni, można nieco „zhakować system” i za cenę pewnego poświęcenia zwiększyć potencjał wzrostu bez zwiększania ryzyka.
Ciekawe jest też to, jak wiele negatywnych komentarzy pod naszymi wpisami sugerowało, że postawa „pracusia” to frajerstwo. Komentujący pisali, że przełożony w takiej sytuacji nie wynagrodzi dodatkowych wysiłków awansem. Wręcz przeciwnie, będzie się starał jak najdłużej „doić” takiego pracownika. Cóż, osobom komentującym w ten sposób odpowiem następująco: jeśli pracujesz dla takiego szefa, radzę przekierować wściekłość z wrednych przełożonych na własny strach przed zmianą pracy. Znam ludzi, którzy narzekają na przełożonego od lat, a jednak, mimo iż spokojnie mogliby zmienić pracę, nie robią tego, bo nie potrafią odważyć się na towarzyszący temu krótkoterminowy dyskomfort. Jeśli twój przełożony to dupek, nie pracuj dla niego – przy obecnej stopie bezrobocia na pewno znajdziesz coś innego. Przeklinanie na kapitalizm i przedsiębiorców w mediach społecznościowych może na chwilę poprawić ci humor, ale nie zmieni twojej sytuacji życiowej, a dodatkowo uczyni cię bardziej zgryźliwym człowiekiem.
Ja i Pompliano widzimy to inaczej. W książce jest o tym osobny rozdział pt. Redukuj ilość pracy na biurku twojego szefa. Oto fragment:
Najlepsi ludzie, z jakimi miałem okazję pracować, mieli jedną wspólną cechę – redukowali ilość pracy na biurku swojego szefa.
Nie miało znaczenia, na jakim stanowisku pracowali, w jakiej branży czy w jakiej firmie. Najlepsi zawsze robili wszystko, aby pomóc swoim szefom stać się bardziej produktywnymi i wydajnymi.
Pomyślcie o tym z perspektywy waszych pracodawców. Zatrudniają pracowników, aby ci pomagali im załatwiać różne sprawy. Są klienci, których trzeba obsłużyć, i zadania, które trzeba ukończyć. Firmy jako takie nie dbają o to, kto wykonuje daną pracę – ważne, by została wykonana.
Jest jednak ktoś, kogo to obchodzi – wasi szefowie.
Oni zawsze mają milion spraw na głowie. Jeśli zdołacie ułatwić im życie, dostrzegą wasz wysiłek. Powierzą wam ambitniejsze zadania, zaufają wam, a co najważniejsze – polubią was.
Większy zakres obowiązków i większa odpowiedzialność oznaczają nie tylko wyższe wynagrodzenie, lecz także szybszą naukę. To świetny sposób na przyspieszenie kariery.
[…]
Od tamtej pory powtarzam wszystkim naszym pracownikom jedno i to samo: szukajcie sposobów, by redukować ilość pracy na biurkach waszych przełożonych.
To klucz do awansów, podwyżek i kariery pełnej sukcesów. Ludzie, którzy wami zarządzają, są bardzo zajęci — pracy do wykonania jest zawsze więcej niż godzin w ciągu dnia. Jeśli okażecie się pomocni, nie pozostanie im nic innego, jak tylko uczynić was ważniejszą częścią firmy.
Praktycznie wszystkie moje osobiste doświadczenia zawodowe potwierdzają słuszność tych wskazówek. Ciężka praca popłaca. Zabieganie o to, by dzięki tobie twój szef miał mniej na głowie, jest zauważane i doceniane. Pracownik, który życzy swojej firmie jak najlepiej i wykonuje swoje zadania w takim duchu, to zjawisko równie cenne, co rzadko spotykane. To nie on jest frajerem, lecz pracodawca, który go nie rozpoznaje i nie wynagradza. Ja na takiego pracodawcę nigdy nie trafiłem. Wręcz przeciwnie, z mojej perspektywy wyglądało to tak, jak gdyby takie proaktywne nastawienie pracownika zawsze było widziane jako absolutny ewenement – pracodawcy, z którymi się zetknąłem, szybko wychwytywali nawet jego najsłabsze przejawy.
Ktoś może słusznie zarzucić mi, że „the plural of anecdote is not data”. Moja odpowiedź: nikt nie każe ci pracować dla statystycznego pracodawcy! Moja rada: pracuj tak, jak pracowałbyś w swojej własnej firmie, i obserwuj, jakie są reakcje przełożonych na twoje zaangażowanie, inicjatywę, pomysłowość, obrotność… – to szybko widać. Jeśli jesteś gotów dać z siebie więcej niż inni, przełożony-dupek na ciebie nie zasługuje. Jeśli trafiłeś do środowiska tak lepkiego, że choćbyś chodził po ścianach i tak się nie wybijesz, zmień ściany. Tu pojawia się przydatna porada poboczna: zawsze miej dość odłożonych pieniędzy, by móc ze spokojną głową zmienić pracę. Dzięki poduszce finansowej, nawet jeżeli trafisz na wrednego szefa, będziesz mógł zagłosować nogami.
Podejrzewam, że dodatkowym źródłem oburzenia na słowa Pompliano był fragment: „Sprawiaj, by szef zbierał oklaski”. Rozumiem, że wyrwana z kontekstu ta rada może odpychać jako kombinacja lizusostwa i frajerstwa. Jej wydźwięk jest jednak zupełnie inny, gdy spojrzy się na nią, jak na rezultat chłodnej kalkulacji. Niech kontekst doda sam autor. Oto kolejny cytat z książki:
Jest jedno „ale”. Zanim ruszycie do pracy z zamiarem odgrywania roli firmowych bohaterów, pamiętajcie o istotnym szczególe: nigdy nie należy przyćmiewać mistrza. Nauczyłem się tego z książki Roberta Greene’a zatytułowanej 48 praw władzy.
Próbujcie pomagać waszym przełożonym, ale pamiętajcie przy tym, że najlepiej, by to oni wypadali dobrze. W końcu zależy wam na uznaniu waszego szefa, a nie innych współpracowników. Niech ego wam w tym nie przeszkodzi.
Redukujcie ilość pracy na biurkach waszych szefów, ale upewnijcie się, że to im dostają się pochwały. Tym sposobem odniesiecie większe sukcesy, niż możecie sobie wyobrazić.
Czy rada Pompliano jest wolna od wad?
Choć gotów jestem bronić ogólnego przekazu rady Pompliano, pod jednym jej elementem się nie podpiszę. Chodzi o zdanie: „To stary, sprawdzony sposób, który nigdy nie zawodzi”. Ten sposób może być stary i sprawdzony, ale nie jest niezawodny. Nieudolni, złośliwi i cwaniaczkowaci przełożeni istnieją. Są firmy prowadzone przez „totalnych Januszy”. Założę się, że u Pompliano, w stolicy kapitalizmu również. Po co więc w ogóle dodawać takie zdanie? Czemu na koniec zamiast hiperboli nie zaznaczyć zniuansowania? Nie wiem. Boleję nad faktem, że książki z dziedziny rozwoju osobistego zawsze zawierają sporo przerysowań, że co drugą można byłoby odstrzelić za błąd przeżywalności itp. Podchodzimy do tego w wydawnictwie dość wybiórczo, ale bez puryzmu – w myśl zasady „idealne jest wrogiem dobrego”. Powstaje wiele wartościowych książek, które szkoda byłoby skreślać za pojedyncze mankamenty.
Kupuj na dołku – idee również
Czy uważam, że dla kariery warto zaniedbać własne dzieci? Nie. Czy uważam, że są w naszym życiu okresy, kiedy warto „zapierdalać”? Tak. Tu nie ma sprzeczności. W moim przypadku jest wręcz pozytywna zależność – właśnie dzięki temu, że bardzo dużo pracowałem przed dziećmi, mam teraz dużo czasu dla dzieci.
Na tej samej zasadzie: czy popieram „zapierdalanie” przez całe życie? Nie. Ale czy poleciłbym własnej córce przycisnąć przez kilka lat, żeby szybko się przebić? Tak. Niech tylko upewni się, że pracuje w otoczeniu kumatych przełożonych z kręgosłupem moralnym.
Tym bardziej, że „kultura zapierdolu” jest dziś w głębokiej bessie. Paradoksalnie właśnie teraz najbardziej opłaca się ją wyznawać. Jeśli poświęcanie życia prywatnego dla kariery powszechnie postrzegane jest jako obciach i frajerstwo, mniej ludzi się na to decyduje, a zatem względnie łatwiej jest się wyróżnić. Gdy w modzie jest cicha rezygnacja [ang. quiet quitting], bądź kontrarianinem i pracuj na 110%. Przez jakiś czas i w zapałochłonnym środowisku. Jest duża szansa, że w przyszłości sobie podziękujesz.